Er zijn seizoenen die uitnodigen tot haast, en seizoenen die juist vertragen. De herfst hoort bij die laatste. De lucht ruikt naar nat gras , het licht wordt zacht als linnen, en het landschap lijkt even zijn adem in te houden. Het is het seizoen waarin de trein de ideale reisgenoot wordt. Van de Alpen tot de Atlantische Oceaan: deze zes routes laten zien dat de reis zelf misschien wel de mooiste bestemming is.
1// De wijnroute van de Elzas – Frankrijk
Er zijn streken die door wijn zijn uitgevonden. De Elzas is er zo één. Tussen de Rijn en de Vogezen kronkelt een spoorlijn die dorpen als Barr, Sélestat en Colmar verbindt. In oktober kleuren de heuvels goud, en geuren de kelders naar riesling en verse most.
Vanaf Straatsburg neem je de regionale TER-trein; goedkoop, eenvoudig, en met uitzicht op wijngaarden die lijken te gloeien in het namiddaglicht. Stop in Barr voor het jaarlijkse oogstfeest, of in Sélestat om naar het kasteel van Haut-Koenigsbourg te wandelen — met uitzicht tot in het Zwarte Woud.
Tickets vanaf €4. Goedkoper dan een glas wijn.
Dit zijn de mooiste winterse treinreizen.
2// MiraDouro – Portugal
Vanuit Porto vertrekt de MiraDouro oostwaarts, de Douro-vallei in. De trein volgt de rivier als een lint door een landschap van wijnterrassen, olijfbomen en kurkeiken. De wagons – nog van Zwitserse makelij uit de jaren ’40 – ratelen zacht en ruiken naar leer en stof.
Onderweg passeer je stations met azulejo-tegels: blauw-witte taferelen van boeren, boten en druivenoogst. In Pinhão kun je uitstappen voor een glas tawny port en een wandeling langs de rivier. De volledige rit tot Pocinho duurt drieënhalf uur, maar voelt als een tijdreis.
Tickets: €14,80 enkele reis. De wijnboeren langs de route heten je welkom met open armen.
3// De Veluwelijn – Nederland
Dichter bij huis, maar niet minder betoverend: de trein tussen Amersfoort en Zwolle, via Apeldoorn en de Veluwe. Een route die in de herfst verandert in een levend schilderij van mist, mos en kopergroen. Vanaf het raam zie je het landschap langzaam openbreken: bossen, heide, een eenzame ree in het ochtendlicht.
Stap uit bij station Nunspeet voor een wandeling naar het Veluwemeer, of bij Epe voor koffie in een oude spoorwachterswoning. De NS noemt het “traject 3600”. Wij noemen het een herfstwandeling op rails.
Tickets? Gewoon met je OV-chipkaart.
Hoe een Amerikaanse treinballade een Nederlandse zomerhit werd.
4// Opicina Tram – Triëst, Italië
In Triëst – die melancholische havenstad aan de Adriatische Zee – rijdt nog één tram. De Opicina. Een houten blauw-wit rijtuig dat de stad uit klimt, langs villa’s en cipressen, naar het dorp Opicina. Onderweg opent het uitzicht zich over zee, zoals alleen schrijvers van het fin de siècle dat konden beschrijven.
De rit duurt slechts 35 minuten, maar voelt als een reis door tijd en toon: de belle époque, een vleug nostalgie, een spoor van zout. Stap uit bij Obelisco en wandel de Napoleonic Way: een pad over kalksteenkliffen met uitzicht over de golf.
Een ritje kost €1,85 – goedkoper dan een espresso.
5// Vigezzina Centovalli Railway – tussen Zwitserland en Italië
De Vigezzina Centovalli Railway, lokaal liefkozend Centovallina genoemd, slingert zich tussen Locarno (Zwitserland) en Domodossola (Italië) door honderd valleien en minstens evenveel stemmingen. De trein rijdt langzaam, als om je tijd te geven voor het uitzicht: bossen in koper en goud, beekjes die als zilverdraden glinsteren tussen de bergen.
Een tip: stap uit bij Verdasio en neem de kabelbaan omhoog naar Rasa, een autovrij bergdorp met stenen huisjes en uitzichten die je stil maken. Daarna verder naar Domodossola, waar op het Piazza Mercato de cappuccino onder gotische bogen wacht.
Tickets vanaf €24.
6// Keighley & Worth Valley Railway – Engeland
In het noorden van Engeland, tussen heidevelden en mist, rijdt een trein alsof de tijd stil is blijven staan. De Keighley & Worth Valley Railway — vijf mijl lang, met stoom, geur van kolen en een zachte fluit die over de heuvels galmt.
De wagons dateren uit de jaren vijftig; houten panelen, leren banken, ramen met condens. Buiten: moorland, schapen, en het dorp Haworth — geboortegrond van de Brontë-zusters. Vanuit het station loop je in tien minuten naar het Brontë Parsonage Museum, waar Wuthering Heights ooit ontstond. ’s Zondags rijdt er een afternoon tea train — compleet met scones, jam en stoom.
Tickets vanaf £23.
De kunst van langzaam reizen
Wat al deze routes gemeen hebben, is dat ze meer zijn dan vervoerslijnen. Ze zijn rituelen van traagheid. Terwijl de rest van de wereld zich verplaatst in haast, beweegt de trein op het ritme van ademhaling en seizoenen.
Je leest, kijkt, dommelt. Een gesprek met een medereiziger vervaagt in het landschap buiten. Bergen, wijnvelden, wolken – ze glijden voorbij als schilderijen. En met elke bocht, elke tunnel, verlies je iets van de snelheid die het dagelijks leven bepaalt. Dat is misschien de echte luxe van nu: niet verder, maar dieper reizen.
ModMod-tip: neem de trein niet alleen voor het uitzicht, maar ook voor het geluid. Het zachte ritme van rails is het mooiste metronoom dat de herfst kent.
